Elektriciteit is zo gewoon geworden dat we er bijna niet meer bij stilstaan. We drukken op een knop en poef—het licht, de computer of wasmachine gaat aan. Je zou het bijna vergeten maar elektriciteit is een natuurkracht. Denk maar aan de bliksem. Mensen waren daar vroeger bang voor, het kon alles verwoesten. Toch ongelooflijk hoe onze voorouders, door veel te experimenteren, deze natuurkracht hebben getempt. Elektriciteit komt nu veilig uit een stopcontact. Met dank aan onze knappe voorouders.

Stel je eens voor dat je in een stopcontact kunt kruipen, wat kom je dan tegen? Je kunt uitkomen bij een windmolen of een zonnepaneel, misschien wel op jouw dak. Maar je kunt ook uitkomen in een elektriciteitscentrale. Daar wordt elektriciteit opgewekt met een enorme dynamo. Om dat te doen moet deze dynamo hard draaien. Daar komt veel CO2 bij vrij. Wie weet hoe dat komt?

Elektriciteit is echt een bijzonder goedje. Laat kinderen zich maar lekker verwonderen als je hierover een gesprek begint. Misschien een keer de schakelaar omzetten in de stoppenkast, kijken wat er gebeurt.

Ontdek jullie huis

• Lijstje maken. Wie weet waar jullie thuis allemaal elektriciteit voor gebruiken? Maak een lijstje.
• Geen elektriciteit. Wat zou je het meest missen als er geen elektriciteit zou zijn?
• Stopcontacten tellen. Hoeveel stopcontacten zijn er eigenlijk in huis? Eerst raden en dan op zoek.
• Aanleggen van stopcontacten. Wie heeft de stopcontacten aangelegd? Hoe heet zo iemand? Zou jij graag willen leren om dat zelf ook te kunnen?
• Zoek de elektriciteitsmeter? Ga samen op zoek en bekijk of je de meter ziet lopen.
• Elektriciteitsbedrijf. Wie levert bij jullie de elektriciteit?

De magie van elektriciteit

• Natuurkracht. Waar in de natuur kun je duidelijk zien dat elektriciteit een natuurkracht is?
• Het temmen van deze naturkracht. Hoe hebben onze voorouders het voor elkaar gekregen om deze natuurkracht veilg in een stopcontact te stoppen.
• Het opwekken. Noem verschillende manieren hoe we tegenwoordig elektriciteit opwekken? Vergelijk die eens met elkaar. Wat zijn de verschillen en wat de overeenkomsten?

Elektriciteit duurzaam

• Elektriciteitscentrale. Waarom komt er bij het opwekken van elektriciteit in een elektriciteitscentrale vaak veel CO-2 vrij?
• CO2 uitstoot. Waarom is te veel CO-2 uitstoot slecht voor het milieu?
• Zuing met elektriciteit. Welke apparaten gebruiken thuis het meest elektriciteit? Kan dat minder?
• Zonnepanelen. Hoe werken die en waarom komt daar geen CO-2 bij vrij?
• Op het dak. Hebben jullie al zonnepanelen op het dak of kennen jullie mensen die zonnepanelen op hun dak hebben?
• Waterstofgas. Wie heeft een idee hoe je met elektriciteit waterstofgas kan maken?

Voor antwoorden op deze vragen kun je het Wonderwelboek raadplegen dat je op deze site kunt downloaden. Maar geef je kinderen niet te snel antwoord laat zij zich eerst maar lekker verwonderen. Dat vinden ze leuk.

In het geval van elektriciteit zijn de natuurkrachten: magnetisme en elektriciteit. Twee krachten die altijd aanwezig zijn in de natuur. Leuk om bij het doen van proefjes met deze natuurkrachten te spelen! 

En laat je niet uit het veld slaan als een proefje het niet gelijk doet. Waar kan dat aan liggen? Speel met verschillende mogelijkheden en laat de kinderen meedenken. Dat kan tot verrassende ideeën leiden.

Maak een spijker magnetisch

Benodigdheden

• Spijker (+/- 10cm)
• Paperclip
• Batterij 
• Elektriciteitsdraad

Wikkel de elektriciteitsdraad netjes om de spijker van de ene kant van de spijker naar de andere kant. Je maakt zo een kleine spoel. Neem stug draad zodat het goed blijft zitten. Maak de uiteinden van het draad schoon van isolatiemateriaal en verbind deze aan de twee polen van de batterij. Houd de punt van de spijker nu bij de paperclip en kijk wat er gebeurt. Klik hier voor een filmpje over hoe je een spijker magnetisch maakt.

• Met de proefjes op dit filmpje kunnen jullie ervaren dat elektriciteit altijd aanwezig is. Deze proefjes zullen zeker de verwondering van kinderen oproepen rond elektriciteit.
  
  
• Er zijn nog veel meer spannende proefjes rond elektriciteit om thuis te doen. Kijk maar eens op proefjes.nl. Op de site van Nemo staan ook leuke proefjes zoals het opwekken van stroom met citroenen.
• Ook bij het maken van een kompas speel je met de natuurkrachten magnetisme en elektriciteit. De naald van een kompas is namelijk magnetisch geladen door een bepaalde manier van uitlijnen van de elektronen in de naald. Nadat je in dit eenvoudige proefje de naald magnetisch hebt gemaakt wijst de naald altijd naar het noorden. Dat komt omdat de aarde zelf één grote magneet is met een Noord- en Zuidpool. Knap hoe zeevaarders vroeger daarop hebben leren navigeren.
  
  
  
  
• Houd een week lang elke dag rond dezelfde tijd de stand bij van jullie (slimme) elektriciteitsmeter. Maak een lijstje. Waarom gebruiken jullie de ene dag meer elektriciteit dan de andere?
• Spelen met zonne-energie is bijzonder. De werking van een zonnepaneeltje kun je ervaren met een bouwpakketje dat je kunt bestellen bij Opitec. Dat is een online winkel met educatieve knutselbenodigdheden.
• Kunnen jullie het verbruik meten van een uur lang gamen, een wasmachinebeurt of het koken van een liter water in een waterkoker?
  
  
  
  
• Door het broeikaseffect warmt de aarde op. Dat moeten we tegengaan. Om het broeikaseffect te begrijpen klik je op dit filmpje. Daarna kun je zelf het broeikaseffect nabootsen en begrijpen. 
• Met kleuters is het leuk om mooie kroontjes te tekenen en die op te hangen boven alle stopcontacten in huis. Natuurlijk alleen bij veilge afgeplakte stopcontacten. Hoera voor het stopcontact! Het woord wonderwel inkleuren kan natuurlijk ook.
• Maak een Wonderwelkaart met daarop locaties waar de voorzieningen vandaan komen en naartoe gaan. Pak een groot vel papier en teken jullie huis in het midden. Waar komt jullie elektriciteit vandaan? Teken de fabriek of andere locaties (windmolenpark ) op de kaart. Als jullie een eigen zonnepaneel hebben mag die er ook op.
• Maak een Wonderwel bedankkaartje voor mensen die werken in de elektriciteitsvoorziening en stuur het op. Je kunt denken aan een elektricien die net bij jullie een kapotte leiding heeft gerepareerd of de installateur die jullie nieuwe keuken heeft aangelegd. Je kunt ook denken aan het netwerkbedrijf dat zorgt voor alle elektriciteitsleidingen onder de straat. Om erachter te komen wie jullie netwerkbeheerder is kun je kijken op: welke netbeheerder?
• Omdat kernenergie terug is in de discussie over duurzame energievoorziening hierbij een artikel van Milieucentraal met duidelijke voor- en nadelen van kernenergie.

Kijk eens op de website van het bedrijf dat jullie elektriciteit levert. Kun je erachter komen waar en hoe jullie elektriciteit wordt opgewekt?

Tegenwoordig wordt steeds meer elektriciteit opgewekt met grote windmolens. Deze molens zijn afgekeken van de houten molens van vroeger. Ga eens een oude molen bezoeken en je verwonderen hoe mensen toen de wind gebruikten. Echt knap!

Er zijn door heel het land interessante science musea waar je kan ontdekken hoe elektriciteit als natuurkracht werkt. Denk daarbij aan het Continium Discovery Center in Kerkrade, het NEMO Science Museum in Amsterdam, Museon Omniversum in Den Haag, het Universiteitsmuseum Utrecht of het Science Center Delft. En kijk in Groningen eens op de Jonge Ondferzoekers voor een leuk uitstapje.

Meer en meer mensen zijn bezig hun huis te verduurzamen. Elektriciteit speelt daarbij een belangrijke rol. Op de duurzame huizenroute staan huizen waar mensen met verduurzaming bezig zijn. Jullie kunnen deze huizen bezoeken en jullie laten inspireren.