Thuis gebruiken we elke dag meer dan 120 liter schoon water per persoon. Om te drinken, te douchen, vieze sokken te wassen en natuurlijk… om de wc mee door te trekken. Heel vanzelfsprekend zou je zeggen maar niets is minder waar. Vraag je maar eens af hoeveel drollen er elke dag in jullie dorp of stad worden doorgetrokken. Waar gaan die dan naartoe en hoe worden ze schoongemaakt?

Wie het antwoord op deze vraag nog niet weet heeft geluk. Die kan zich daarover verwonderen en samen met de kinderen opzoek. En laat bij het beantwoorden van deze vraag de fantasie maar stromen, want drollen spreken de kinderen zeker tot hun verbeelding. Misschien zit er wel een rioolmonster onder de grond die alles schoonmaakt of gaat het naar een fabriek waar drollen worden omgetoverd tot bloemenmest. Maak er een spelletje van en kijk ook eens wat opa of oma hierover weten. Zij hebben vast wel verhalen over hoe dat vroeger ging.

Thuis maken we elke dag weer heel veel afvalwater. De werking van het riool biedt veel stof voor een leuk gesprek. (Onderzoeks)vragen om te bespreken:

Ontdek jullie huis

• Afvalwaterlijstje maken. Waar in huis maken we afvalwater? Dat gebeurt op meer plekken dan je denkt.
• Zwanenhals. Wie weet wat een zwanenhals is? Waarom is die zo belangrijk?
• Hoeveel watersloten (zwanenhalzen) zijn er bij jullie in huis? Eerst maar eens raden.
• Buizen. Waar lopen in huis de buizen die het afvalwater vervoeren? Maak maar eens een tekening (plattegrond) van deze buizen in huis. 
• De reis van afvalwater. Waar gaat dat water naartoe als het jullie huis heeft verlaten?
• Afvalwaterbedrijf. Welk bedrijf maakt jullie afvalwater schoon? Klik maar eens hier om uit te vinden welk waterschap dat bij jullie doet.
• Filter zoektocht. Om water schoon te maken worden er heel veel filters gebruikt. Dat begint al in huis. Waar zitten filters bij jullie thuis? En waar zie je ze op straat?

De magie van het riool

• Schoonmaken van alle drollen. Hoe wordt al ons afvalwater schoongemaakt? Bedenk maar eens dat alle mensen in jouw straat, dorp of stad naar de wc gaan. Dat zijn per dag best een hoop drollen!
• Bijzondere beestjes. Welke beestjes zijn bij het schoonmaken onmisbaar en hoe verwennen zij die in de Rioolwaterzuivering?

Riool duurzaam

• Geen vet door het toilet. Waarom mag je geen vet door het toilet spoelen?
• Biogas. Wie weet hoe ze biogas maken bij de RWZI? 
• Goudmijn. Waarom wordt het riool ook weleens een goudmijn genoemd?
• Veel energie. Het schoonmaken van afvalwater kost veel water en energie. Hoe kan dat duurzamer?

Je kunt de antwoorden op deze vragen vinden in het Wonderwelboek dat op deze site staat. Maar neem de tijd, laat de kinderen zich eerst maar eens lekker verwonderen. Zo worden ze de nieuwe uitvinders die we in de toekomst nodig hebben.

De meeste kinderen vinden het heerlijk om met hun handen bezig te zijn en zelf dingen te maken. Dat geeft voldoening en ze worden er handig van. Laat de kinderen bij de proefjes maar lekker zelf proberen. Daar leren ze het meest van. Hieronder een proefje om zelf water schoon te maken.

Benodigdheden

• Petfles
• Mes
• Watten
• Zand
• Steentjes

Neem een schone petfles (frisdrankfles) en snij deze voorzichtig doormidden op 1/3 van de bovenkant. Zet het bovenste gedeelte van de fles met de flessenhals naar beneden in de afgesneden onderste gedeelte van de fles. Stop in de omgekeerde flessenhals eerst een laag watten. Zorg ervoor dat die netjes aansluiten aan de rand van de flessenhals. Doe dan een laag zand op de watten en daarna steentjes op het zand. Nu heb je een mooie filter gemaakt.

Maak vies rioolwater door takjes, aarde en andere rommel in een kan met water te stoppen. Roer dit water en gooi het langzaam door jouw filter. Hoe ziet het water er aan de onderkant van de fles uit? Kun je in een andere doorgesneden petfles nog een betere filter maken met bijvoorbeeld hulp van een koffiefilterzakje, een zeef of....?

• Wat mag je wel en wat mag je niet door het toilet spoelen en waarom? Maak er een spelletje van. Kijk op de site van Milieucentraal voor de antwoorden.
• Je kunt minder water gebruiken bij het doorspoelen van het toilet door deze te foppen. Dat doe je door een oud melkpak (of twee) te vullen met water en die in de stortbak te stoppen. Zo gebruikt je minder water bij het laten vollopen van de stortbak.
• Op de website van encyclopedoe staan veel leuke proefjes om met kinderen te doen. Onder de letter P die van verschillende pompen. Pompen zijn belangrijk bij het schoonmaken van afvalwater. Eerst loopt dat water naar beneden naar de RWZI en daar wordt het omhoog gepompt naar de bakken waar de bacteriën het vieze water schoonmaken. 
• Thuis gebruiken jullie waarschijnlijk ook pompjes zonder het door te hebben. Een plantenspuit of zeeppompje bijvoorbeeld. Probeer eens met je kinderen te ontdekken hoe deze het water of zeep van laag naar hoog brengen. Laat ze de pompjes maar eens uit elkaar halen om daar achter te komen. Overigens zijn Nederlanders over de hele wereld beroemd om het droogmaken en houden van land dat ligt onder zeeniveau. Dat kan ook door de geweldige uitvinding van de pomp.
  
• Als je de smaak te pakken hebt kijk dan eens op www.proefjes.nl voor meer leuke proefjes. Of bij het waterschap dat jullie afvalwater schoon maakt. Ook op de site van Nemo staan leuke proefjes.
• Zoek de watermeter en meet hoeveel liter water het doorspoelen van het toilet kost? Hebben jullie een spaarstand op het toilet? Zo ja, hoeveel liter water scheelt dat per keer? Meet ook het verbruik van een keertje douchen?
  
• Houd een week lang de waterstand bij, elke dag rond dezelfde tijd. Maak een lijstje. Hoe zou het komen dat jullie de ene dag meer water hebben verbruikt dan de andere?
• Zet een emmer op je balkon of tuin en wacht tot deze gevuld is met regenwater. Spoel dan met dit regenwater het toilet door. Dat scheelt toch weer schoon drinkwater.
• Op de watermeter staat M3. Wat betekent dat? Weten jullie hoeveel liter water er in een kubieke meter gaat?
• Met oudere kinderen kun je een kubieke meter nabouwen. Je hebt daarvoor 12 houten latten nodig van een meter. Hoeveel kubieke meter water gebruik jij als je een bad neemt?
• Maak een Wonderwel schatkaart met daarop locaties waar de voorzieningen vandaan komen en naartoe gaan. Pak een groot vel papier en teken jullie huis in het midden. Waar gaat jullie afvalwater naartoe? Teken deze locatie op de kaart.
• Schrijf een Wonderwel bedankkaartje voor mensen die zorgen voor het opruimen van afvalwater en stuur het op. Je kunt denken aan een installateur die net de rioolleidingen onder de straat heeft vernieuwd. Maar ook aan iemand van jullie Waterschap dat zorgt dat de RWZI's goed functioneren. Hier kunnen jullie uitzoeken welk Waterschap bij jullie al het werk doet. 
  
  

Klik hier en zoek uit naar welke rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) jullie drollen gaan. Je kunt op de kaart scrollen om de RWZI te vinden bij jullie in de buurt. Misschien kunnen jullie een fietstochtje maken naar deze RWZI en kijken hoe het er daar uitziet. Soms hebben ze open dagen. 

Daarnaast kunnen jullie uitzoeken welk waterschap jullie RWZI beheert. Dat kan met jullie postcode op deze website van de waterschappen. Zij doen belangrijk werk: naast het schoonmaken van het afvalwater zorgt het waterschap ook voor veilige dijken en droge voeten. Ook hebben ze in hun gebied vaak prachtige wandel- en fietsroutes uitgezet. Die staan op hun website. Net als eeuwenoude monumenten die zij in beheer hebben.

Wonen jullie in of bij een polder? Kennen jullie een dijk bij jullie in de buurt of een gemaal dat het overtollige water wegpompt? Zet die ook maar op jullie schatkaart en bezoek ze een keertje. Bedenk je daarbij dat alles wat je daar ziet mensenwerk is. Zonder technici zou half Nederland onderlopen. We zijn er over de hele wereld beroemd mee geworden.

Willen jullie de bacteriën leren kennen die in grote bakken van de RWZI drollen en ander afvalwater schoonmaken, ga dan eens op bezoek bij Artis Micropia in Amsterdam. Micropia is het eerste en enige museum ter wereld waar de onzichtbare wereld van microben zichtbaar wordt gemaakt. Bacteriën, schimmels, virussen en microalgen worden samen microben genoemd.